İbadetlerde asıl olan niyet

ORUCA NİYET
    İbadetlerde niyet önemlidir. Asıl olan, lafzi niyetten çok, kalben niyet etmektir. Bu bakımdan oruca niyet etmek insanın oruç tutmanın bilincinde olması anlamına gelmektedir. Sahura kalkmak oruç için fiili bir niyettir. Kişi sahura kalkmamış olsa bile sabah bu bilinç içinde ise niyeti sayılır. Oruç için niyetin vakti, Akşam Namazı vaktinin girmesiyle birlikte başlar.
Ramazan günü belirlenmiş adak ve nafile oruçlarda niyet, öğle namazına yaklaşık bir saat kalana kadar devam eder. Bunların dışındaki, kefaret, kaza, günü belirlenmemiş adak oruçlarında ise imsaktan önce niyet edilmesi gerekir.

ORUCUN ZAMANI
    Kendini tutmak engellemek, el çekme, geri durma anlamlarına gelen imsak, dini bir kavram olarak, ‘Tan yerinin ağarmasından (Fecr-i sadık,) güneş batıncaya kadar yemeden, içmeden, cinsi münasebetten ve diğer orucu bozan şeylerden uzak durmak' demektir. Oruç yasaklarının başladığı fecr-i sadık, yani tan yerinin ağarmaya başlaması, imsak vaktidir. Bununla yatsı namazının vakti çıkmış, sabah nazamının vakti girmiş olur. Bu vakit aynı zamanda sahurun sona erip, orucun başladığı vakittir. Oruç yasaklarının sona erdiği, güneşin batma vaktine ise iftar vakti denir. Bu vakitle birlikte akşam namazının vakti girmiş olur. Gündüz ve gecenin tam olarak teşekkül etmediği yerlerde, imsak ve iftar vakitleri, takdirle belirlenir.

BAYRAM GÜNÜ ORUÇ TUTULUR MU?
    Ramazan Bayramı’nın birinci gününde, Kurban Bayramının dört gününde oruç tutmak tahrimen mekruhtur. Çünkü bu günler ziyafet, içme ve sevinç günleridir.

SAHURDA EZAN BİTENE KADAR YEMEK YENİR Mİ?
    Sahur vakti yemek yiyen kişininin-ezan okunmuş olsun olmasın-imsak vaktinin girmesiyle birlikte yemeye ve içmeye son vermesi gerekir.

CUMA GÜNÜ ORUÇ TUTULABİLİR Mİ?
    Oruç tutulması mekruh olan Bayram günleri dışındaki günlerde oruç tutmak caizdir. Ancak sadece Cuma günleri nafile oruç tutmak tenzihen mekruh görülmüştür. Peygamber Efendimiz (s.a.s.); 'Kimse Cuma günü oruç tutmasın. Ancak bir gün önceden veya sonradan oruç tutuyorsa bu takdirde Cuma günü de oruç tutabilir" buyurmuştur. Buna göre, Cuma günü kazaya kalan veya adak gibi vacip bir oruç tutmakta sakınca bulunmamaktadır.

ÜÇ AYLARDA ORUÇ
    Halk arasında bilindiği şekilde üç aylar orucu olmayıp ancak Recep ve Şaban aylarında; Hz. Peygamber’in diğer aylara oranla daha fazla nafile olarak oruç tuttuğu hadis kaynaklarında yer almaktadır. Ramazan ayında oruç tutmak ise farzdır. Bunun dışında Pazartesi, Perşembe, günleri Hicri ayların 13,14 ve 15’i gibi belirli günlerinde nafile oruç tuttuğu bilinmektedir. Ancak Recep ve Şaban aylarında Hz. Peygamber’in aralıksız oruç tuttuğuna dair sahih kaynaklarda harhangi bir rivayet bulunmamaktadır.

KAZA ORUÇLARININ ARALIKSIZ TUTULMASI ŞART MI?
    Ramazan ayında tutulmayan oruçların ve başlanıp da bozulan oruçların kaza edilmesi gerekir. Kur’an-ı Kerim’de, 'İçinizden hasta olan veya yolculukta bulunan, tutamadığı günlerin sayısınca diğer günlerde tutar' buyurmaktadır. Kaza oruçlarının aralıksız tutulması hakkında harhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu itibarla, kazaya kalan oruçlar oruç tutulması mekruh olana günler dışında, peşi peşine veya ayrı günlerde tutulabilir. Ancak bu oruçların, bir an önce tutulması uygun olur.

BOZULAN NAFİLE ORUCUN KAZA EDİLMESİ GEREKİR Mİ?
    Nafile oruç, Ramazan ayının dışında tutulan oruçtur. Nafile de olsa, başlanan bir ibadetin tamamlanması gerekir. Bu nedenle diğer nafile ibadetlerde olduğu gibi, bozulan nafile orucun da kaza edilmesi gerekir. Kaza orucu tutmakta olan kişinin de bu orucu bozması durumunda yine kaza gerekli olup kefaret gerekmez.

ŞEVVAL ORUCUNUN HÜKMÜ NEDİR?
    Ramazan ayından sonra şevval ayında altı gün oruç tutmak müstehaptır. Peygamber Efendimiz (s.a.v) 'Kim Ramazan orucunu tutar ve ona Şevval ayından altı gün ilave ederse, sanki yılın bütününde oruç tutmuş gibi olur' buyurarak Şevval ayında altı gün oruç tutmaya teşvik etmiş. Bu oruç art arda tutabileceği gibi, ara verilerek de tutabilir.

AŞURE ORUCUNUN HÜKMÜ NEDİR?
    Muharrem ayının onuncu gününe, Aşure Günü denmektedir. Resulullah (s.a.v) 'Aşure günü orucunun önceki yılın günahlarına kefaret olacağını umarım' buyurarak bu günde oruç tutmayı tavsiye etmiştir. Hz. Peygamber döneminde Yahudiler sadece Muharrem ayının 10. gününde oruç tuttuklarından, onların davranışlarına benzememesi için öncesine veya sonuna bir gün ilave edilerek tutulması uygundur.

RAMAZANI KARŞILAMAK VE UĞURLAMAK İÇİN TUTULAN ORUCUN HÜKMÜ NEDİR?
    Ramazanı karşılamak veya uğurlamak amacıyla oruç tutmanın dini bir dayanağı yoktur. Ancak Hz. Peygamber Şaban ayında çokça ve şevval ayında 6 gün oruç tutmuştur. Ramazan ayı girmediği halde, Ramazanın gelmiş olabileceği düşüncesiyle ihtiyaten Ramazandan bir veya iki gün önce oruç tutmak ise mekruhtur. Ancak, belirli günlerde oruç tutmayı adet haline getiren kişilerin, oruç tuttuğu günlerin bu günlere denk gelmesi halinde oruç tutmasında sakınca yoktur. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.s) 'Ramazanı bir veya iki gün önce oruçla karşılamayın. Eğer bir kimse adeti olduğu için bu günleri oruçla geçiriyorsa tutsun" buyurmuştur.

MESLEĞİ GEREĞİ SÜREKLİ YOLCULUK YAPAN KİŞİNİN ORUCU
    İslam dini Ramazan ayında oruç tutamayan hasta ve yolcuların  sonradan kaza etmelerini emreder. Mazeret devam ettiği sürece ruhsat da devam eder. Sürekli mazereti bulunan kişiler, mazeretleri ortadan kalkınca zamanında tutmadıkları Ramazan oruçlarını kaza ederler. Kur’an-ı Kerim’de; "...Kim de hasta veya yolcu olursa oruç tutmadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun" buyurulmaktadır. Devamlı olarak uzun yola giden kaptan ve sürücüler de yolcu hükmündedir. Şu kadar var ki, yolculuğu esnasında bir sıkıntı çekmeyenlerin oruç tutması daha faziletlidir.

ORUÇLU İKEN BOY ABDESTİ ALMAK
BANYO YAPMAK ORUCU BOZAR MI?
    Ağız veya burundan su yutulmadıkça yıkanmakla veya güsül abdesti almakla oruç bozulmaz. Nitekim Hz. Aişe ile Ümmü Seleme Validelerimiz Peygamberimiz (s.a.s)’in Ramazan'da imsaktan sonra boy abdesti almış olduğunu haber vermişlerdir. Buna göre geceden cünüp olarak imsak vaktine girmek oruca zarar vermediği gibi, oruçlu iken boy abdesti almak da orucu bozmaz.

İHTİLAM OLMAK , CÜNÜP OLARAK SABAHLAMAK ORUCA ZARAR VERİR Mİ?
    Oruçlu iken rüyada ihtilam olmak orucu bozmadığı gibi, gusletmeyi geciktirerek cünüp olarak sabahlamak da oruca bir zarar vermez. Ancak, zorunlu bir durum olmadıkça, hemen boy abdesti alınmalıdır.

CÜNÜP İKEN SAHUR YEMEĞİ YENEBİLİR Mİ, ORUCA NİYET EDİLEBİLİR Mİ?
    Cünüp olan kimsenin elini, ağzını yıkamadan yiyip içmesi uygun görülmemiştir. Ancak elini, ağzını yıkadıktan sonra, boy abdesti almadan sahur yemeği yemesinde bir sakınca yoktur.